ការពណ៌នា
ភាពជាដៃគូរវាងវិស័យសាធារណៈ និងឯកជន (PPP) គឺជាកិច្ចសន្យារយៈពេលវែងរវាងអង្គភាពរដ្ឋាភិបាល និងអង្គភាពឯកជនសម្រាប់ការផ្តល់សេវា ឬទ្រព្យសម្បត្តិដែលមានប្រយោជន៍ជាសាធារណៈ ដែលភាគីឯកជនទទួលរងហានិភ័យ និងទទួលខុសត្រូវមួយចំនួន។ PPP អាចមានភាពទាក់ទាញសម្រាប់រដ្ឋាភិបាល ដោយសារតែពួកគេអាចផ្ទេរការចំណាយជាមុនដល់ដៃគូឯកជន ទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីជំនាញខាងក្រៅ និងផ្ដល់ជម្រើសហិរញ្ញប្បទានថ្មី។
សម្បទាន គឺជាប្រភេទគំរូភាពជាដៃគូរវាងវិស័យសាធារណៈ និងវិស័យឯកជន (PPP) ដែលប្រតិបត្តិករវិស័យឯកជន (សម្បទានិក) ទទួលខុសត្រូវចំពោះការផ្តល់សេវាពេញលេញនៅក្នុងតំបន់ជាក់លាក់ រួមទាំងការសាងសង់ ប្រតិបត្តិការ ការថែទាំ ការគ្រប់គ្រង និងការស្តារឡើងវិញនៃប្រព័ន្ធ។ ប្រតិបត្តិករទទួលខុសត្រូវចំពោះការវិនិយោគមូលធនទាំងអស់ដែលត្រូវការដើម្បីសាងសង់ ធ្វើឱ្យប្រសើរឡើង ឬពង្រីកប្រព័ន្ធ។ ទោះបីជាប្រតិបត្តិករវិស័យឯកជនទទួលខុសត្រូវលើការផ្តល់ទ្រព្យសម្បត្តិក៏ដោយ ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងនោះត្រូវបានកាន់កាប់ជាសាធារណៈក្នុងអំឡុងពេលសម្បទានដដែល។ វិស័យសាធារណៈមានទំនួលខុសត្រូវក្នុងការបង្កើតស្តង់ដារលទ្ធផលការងារ និងធានាថាសម្បទានិកបំពេញតាមស្តង់ដារទាំងនោះ។
សម្បទានិកប្រមូលតារាងតម្លៃដោយផ្ទាល់ពីអ្នកប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធ ហើយកិច្ចសន្យាសម្បទានជាធម្មតាមានសុពលភាពរយៈពេល 25-30 ឆ្នាំ ដើម្បីឱ្យប្រតិបត្តិករមានពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីយកដើមទុនដែលបានវិនិយោគមកវិញ។ អាជ្ញាធររដ្ឋអាចវិភាគទានដល់ការចំណាយលើការវិនិយោគទុនតាមរយៈការវិនិយោគ “ឧបត្ថម្ភធន” (ហិរញ្ញប្បទានគម្លាតដែលអាចសម្រេចបាន) ដើម្បីសម្រេចបាននូវលទ្ធភាពពាណិជ្ជកម្មនៃសម្បទាន។ រដ្ឋាភិបាលអាចទទួលបានសំណងសម្រាប់វិភាគទានរបស់ខ្លួនដោយទទួលបានចំនួនទឹកប្រាក់សមាមាត្រនៃពន្ធដែលប្រមូលបាន។
សម្បទាន គឺជាកិច្ចសន្យាផ្អែកលើលទ្ធផលដែលអ្នកម៉ៅការទទួលខុសត្រូវក្នុងការបំពេញលទ្ធផលនៃកិច្ចសន្យានោះ។ ទោះបីជាសម្បទានអាចប្រើសម្រាប់គម្រោងនៅលើដីវាលបៃតង និងដីតំបន់ត្រូវបានបោះបង់ចោលក៏ដោយ សម្បទាននេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាចម្បងនៅក្នុងគម្រោងវាលបៃតង ដោយសារតែហានិភ័យខ្ពស់នៃលំហូរសាច់ប្រាក់ និងបញ្ហាប្រាក់ចំណេញនៅក្នុងគម្រោងសម្បទាននៅដីតំបន់ត្រូវបានបោះបង់ចោល។
លក្ខខណ្ឌអំណោយផល និងកត្តាពិចារណាសំខាន់ៗ
- គោលការណ៍ច្បាប់ និងបទប្បញ្ញត្តិសម្រាប់ PPP។ បរិយាកាសច្បាប់ និងបទប្បញ្ញត្តិដ៏រឹងមាំក្នុងប្រទេសរបស់គម្រោងមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធគម្រោង PPP រួមទាំងគម្រោង BOT ផងដែរ។ គោល-ការណ៍នេះគួរតែកំណត់សិទ្ធិវិនិយោគរបស់វិស័យឯកជន ធានានូវការផ្គត់ផ្គង់ប្រកបដោយតម្លាភាព ធ្វើគម្រោងដំណើរការមជ្ឈត្តកម្ម និងបង្កើតវិធានការសម្រាប់ការក្ស័យធន/ការខកខានលើការទូទាត់ប្រាក់។ ការកំណត់ច្បាស់លាស់លើសមត្ថភាពអនុវត្តច្បាប់ក្នុងចំណោមស្ថាប័នគឺមានសារៈសំខាន់ណាស់។ គោលការណ៍បទប្បញ្ញត្តិនេះមិនត្រឹមតែបង្កើតឱកាសអាជីវកម្មសម្រាប់វិនិយោគិនឯកជនប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងមានឥទ្ធិពលលើល្បឿនប្រតិ-បត្តិការ ការសម្រេចចិត្តលើតម្លៃ និងភាពច្បាស់លាស់ផ្នែកច្បាប់នៅក្នុងការរៀបចំកិច្ចសន្យា និងវិធាននៃការអនុវត្តច្បាប់ផងដែរ។
- ជំនាញវិស័យសាធារណៈក្នុងការរចនា និងការអនុវត្ត។ ការអនុវត្ត PPP ប្រកបដោយជោគជ័យពឹងផ្អែកលើគោលការណ៍ស្ថាប័នប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ដែលកំណត់យ៉ាងច្បាស់នូវតួនាទី និងការទទួលខុសត្រូវទូទាំងក្រសួង និងស្ថាប័នសម្របសម្រួល។ សកម្មភាពនេះបង្កើនស័ក្ដិសិទ្ធភាព និងធានានូវការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀង PPP ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពដោយលើកកម្ពស់ភាពជោគជ័យជាទូទៅ និងចីរភាពនៃការបណ្តាក់ទុនរួមគ្នារវាងវិស័យសាធារណៈ និងឯកជន។
- អ្នកផ្តល់សេវាក្នុងវិស័យឯកជនដែលមានសមត្ថភាព។ PPP នឹងទទួលបានជោគជ័យ លុះត្រាតែវិស័យឯកជនមានសមត្ថភាពដើម្បីបន្ថែមតម្លៃដល់ការផ្តល់សេវាសាធារណៈ។ ដូច្នេះ គំរូ PPP គួរតែត្រូវបានអនុវត្តចំពោះតែគម្រោងដែលវិស័យឯកជនមានសមត្ថភាពបំពេញតាមស្តង់ដារសេវាកម្ម ដែលទាមទារដោយរដ្ឋាភិបាល ឬសាធារណៈជនប៉ុណ្ណោះ។ ចំណុចនេះមានសារៈសំខាន់ជាពិសេសនៅក្នុងគំរូសម្បទានដែលអង្គភាពប្រតិបត្តិករក្នុងវិស័យឯកជនដែលត្រូវធានានូវការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងប្រតិបត្តិការប្រកបដោយចីរភាពនៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធក្នុងរយៈពេលវែងពី 25-30 ឆ្នាំ។
បញ្ហាប្រឈមដែលអាចកើតមាន
- កង្វះសមត្ថភាពរបស់វិស័យសាធារណៈក្នុងការរៀបចំ និងអនុវត្តគោលការណ៍ PPP។ សមត្ថភាពវិស័យសាធារណៈមិនគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបង្កើតគោលនយោបាយ និងការគ្រប់គ្រងបទប្បញ្ញត្តិអាចរារាំងការបង្កើតគោលការណ៍ច្បាប់ឬបទប្បញ្ញត្តិ PPP ដ៏រឹងមាំ និងបង្អាក់ទឹកចិត្ដឱ្យមានការចូលរួម និងការវិនិយោគពីវិស័យឯកជន។ លើសពីនេះ សមត្ថភាពវិស័យសាធារណៈមានកម្រិតក្នុងការរៀបចំផែនការ និងការគ្រប់គ្រងគម្រោង PPP អាចបណ្តាលឱ្យមានកិច្ចសន្យាដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធមិនល្អ ការបែងចែកហានិភ័យមិនច្បាស់លាស់ និងការកាត់បន្ថយការទាក់ទាញសម្រាប់វិនិយោគិនឯកជន។ ជាពិសេស គម្រោងសម្បទានទាមទារឱ្យមានកម្រិតជំនាញ និងការត្រួតពិនិត្យខ្ពស់ពីវិស័យសាធារណៈក្នុងការរៀបចំកិច្ចសន្យា ការគ្រប់គ្រងហានិភ័យ ការចរចាជាមួយប្រតិបត្តិករវិស័យឯកជន ដើម្បីធានាថាគម្រោងនេះស្របតាមផលប្រយោជន៍សាធារណៈ។
- កង្វះសមត្ថភាពរបស់វិស័យឯកជនសម្រាប់ឱ្យអ្នកម៉ៅការចូលរួមក្នុង PPP។ សមត្ថភាពមានកម្រិតនៅក្នុងវិស័យឯកជនអាចបង្កើតបញ្ហាប្រឈមសម្រាប់អ្នកម៉ៅការក្នុងការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍ច្បាប់ និងបទប្បញ្ញត្តិ ដែលនាំឱ្យមានការរាំងស្ទះ និងការពន្យារពេលក្នុងការអនុវត្តគម្រោង។ជាពិសេស បញ្ហានេះមានសារៈសំខាន់នៅក្នុងគម្រោងសម្បទានដែលប្រតិបត្តិករត្រួតពិនិត្យវដ្តជីវិតគម្រោងទាំងមូលប្រហែលជាមិនអាចបំពេញកាតព្វកិច្ច និងបទប្បញ្ញត្តិក្នុងកិច្ចសន្យា និងពន្យារពេលសាងសង់ និងប្រតិបត្តិការសេវាសាធារណៈ/ទីតាំងនោះ។ សម្បទានអាចជួយប្រទះបញ្ហាប្រឈមក្នុងការបង្កើតការប្រកួតប្រជែងដ៏រឹងមាំ ដោយសារចំនួនប្រតិបត្តិករមានលក្ខណសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់មានកំណត់សម្រាប់បណ្តាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗ ដែលអាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់អត្ថប្រយោជន៍នៃការប្រកួតប្រជែងទីផ្សារ។
- ហានិភ័យនៃការឈប់បន្តសេវាកម្មដោយសារតែបញ្ហាប្រឈមផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុដែលអ្នកម៉ៅការជួបប្រទះ។ ប្រសិនបើអ្នកម៉ៅការជួបបញ្ហាប្រឈមខាងហិរញ្ញវត្ថុអំឡុងពេលកិច្ចសន្យា ការបន្តសេវាកម្មអាចនឹងត្រូវរងការប៉ះពាល់ ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាល/អ្នកផ្តល់សេវាឯកជនផ្សេងទៀតមិនអាចទទួលធ្វើ និងបន្តផ្តល់សេវាកម្មនោះបាន។ ជាពិសេស បញ្ហាប្រឈមនេះមានជាប់ពាក់ព័ន្ធសម្រាប់គម្រោងសម្បទាន ដែលមានថ្លៃចំណាយខ្ពស់ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរប្រតិបត្តិករ ដោយសារលក្ខណៈស្មុគស្មាញនៃការផ្ទេរការទទួលខុសត្រូវ និងភាពស្មុគស្មាញផ្នែកច្បាប់ដែលអាចកើតមាន។
- ដំណើរការដេញថ្លៃ និងការរចនាកិច្ចសន្យាដ៏ស្មុគស្មាញ។ ការកំណត់សកម្មភាពរបស់ប្រតិបត្តិករនៅក្នុងកិច្ចសន្យាផ្តល់សម្បទានអាចមានភាពស្មុគស្មាញ ដែលបង្កឱ្យមានបញ្ហាប្រឈមក្នុងការព្រាងកិច្ចព្រមព្រៀងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ដែលគូសបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីតួនាទី និងការទទួលខុសត្រូវ។ លើសពីនេះ ភាពចាំបាច់សម្រាប់កិច្ចសន្យារយៈពេលវែង ដើម្បីស្ដារឡើងវិញនូវការចំណាយលើការវិនិយោគយ៉ាងច្រើន បន្ថែមភាពស្មុគស្មាញដល់ដំណើរការដេញថ្លៃ និងការរចនាកិច្ចសន្យា ជាមួយនឹងបញ្ហាប្រឈមក្នុងការរំពឹងទុកព្រឹត្តិការណ៍ក្នុងរយៈពេល 25 ឆ្នាំ។
- ហានិភ័យនៃចម្រូងចម្រាសនយោបាយ និងលំបាកក្នុងការរៀបចំ។ កិច្ចសន្យាសម្បទាន ដោយសាររយៈពេលវែង និងមានលក្ខណៈគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ អាចមានភាពចម្រូងចម្រាសផ្នែកនយោបាយ និងលំបាកក្នុងការរៀបចំ។ កត្តានេះបង្កការលំបាកក្នុងការបន្តការគាំទ្រពីវិស័យសាធារណៈ ជាពិសេសក្នុងអំឡុងពេលអន្តរកាលក្នុងថ្នាក់ដឹកនាំខាងនយោបាយ។
អត្ថប្រយោជន៍ដែលអាចកើតមាន
- ការសន្សំថ្លៃចំណាយដែលអាចកើតមាន។ អ្នកម៉ៅការក្នុងវិស័យឯកជន ដែលមានភារកិច្ចត្រួតពិនិត្យដំណាក់កាលគម្រោងផ្សេងៗនៃការរចនា ការសាងសង់ ការថែទាំ និងប្រតិបត្តិការ ត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យបង្កើនប្រសិទ្ធភាព
ថ្លៃចំណាយវដ្តជីវិតសម្រាប់ការសន្សំសំចៃថ្លៃចំណាយរយៈពេលវែង។ ការធ្វើដូច្នេះនឹងនាំឱ្យមានការបង្កើនតម្លៃសម្រាប់វិស័យសាធារណៈ ដោយសារអ្នកផ្តល់សេវាក្នុងវិស័យឯកជនផ្តល់អាទិភាពដល់ការរក្សាស្តង់ដារគុណភាពខ្ពស់ ខណៈកាត់បន្ថយការចំណាយលើវដ្តជីវិត។ ចំណុចនេះគឺពាក់ព័ន្ធជាពិសេសនៅក្នុងគម្រោងសម្បទាន ដោយសារមានការលើកទឹកចិត្តខ្លាំងសម្រាប់ឱ្យប្រតិបត្តិករបង្កើនស័ក្ដិសិទ្ធភាព ដោយសារការចំណាយទាបនឹងនាំឱ្យទទួលបានប្រាក់ចំណេញខ្ពស់។ - អ្នកម៉ៅការក្នុងវិស័យឯកជនត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យផ្តល់លទ្ធផលដ៏ល្អប្រសើរ។ អ្នកម៉ៅការក្នុងវិស័យឯកជនត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យផ្តល់លទ្ធផលដ៏ល្អប្រសើរ នៅពេលពួកគេព្យាយាមបំពេញតាម និងធ្វើឱ្យលើសពីគោលដៅលទ្ធផលការងារនៅគ្រប់ដំណាក់កាលគម្រោងផ្សេងៗ។ ការធ្វើដូច្នេះនឹងនាំឱ្យមានការពង្រឹងគុណភាពសេវាកម្ម ការប្រគល់គម្រោងទាន់ពេលវេលា និងការគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈរយៈពេលវែងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ហើយនៅចុងបញ្ចប់នោះគឺផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ទាំងក្នុងវិស័យសាធារណៈ និងអ្នកប្រើប្រាស់ចុងក្រោយ។ ជាពិសេសគំរូសម្បទានលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការកើនឡើងនូវគណនេយ្យភាព និងស័ក្ដិសិទ្ធភាពនៃការអនុវត្តការងារ ដោយសារប្រតិបត្តិករត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យប្រកាន់ខ្ជាប់នូវស្តង់ដារខ្ពស់ ដើម្បីធានាបាននូវភាពជោគជ័យជាបន្តបន្ទាប់នៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធពេញមួយរយៈពេលសម្បទាន។
- ការផ្ទេរហានិភ័យពីវិស័យសាធារណៈ។ ក្នុងគម្រោងសម្បទាន ប្រតិបត្តិករក្នុងវិស័យឯកជន ទទួលខុសត្រូវចំពោះហានិភ័យសំណង់ និងប្រតិបត្តិការទាំងអស់ក្នុងអំឡុងរយៈពេលសម្បទាននេះ។ ការផ្ទេរហានិភ័យជាយុទ្ធសាស្ត្រនេះមិនត្រឹមតែកាត់បន្ថយបន្ទុកហិរញ្ញវត្ថុជាសក្តានុពលលើវិស័យសាធារណៈប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជំរុញស្មារតីនៃគណនេយ្យភាពនៅក្នុងវិស័យឯកជន និងលើកទឹកចិត្តពួកគេឱ្យអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងហានិភ័យដ៏រឹងមាំផងដែរ។
- មធ្យោបាយដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទាក់ទាញហិរញ្ញប្បទានឯកជន។ សម្បទានគឺជាមធ្យោបាយដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទាក់ទាញហិរញ្ញប្បទានឯកជនដែលត្រូវការដើម្បីផ្តល់មូលនិធិដល់ការសាងសង់ថ្មី ឬស្តារឡើងវិញនូវគ្រឿងបរិក្ខារដែលមានស្រាប់។ តាមរយៈការប្រើប្រាស់ហិរញ្ញប្បទានឯកជនតាមរយៈការផ្តល់សម្បទាន រដ្ឋាភិបាលអាចបែងចែកធនធានថវិការបស់ពួកគេឱ្យកាន់តែមានស័ក្ដិសិទ្ធភាព និងបញ្ជូនថវិកាសាធារណៈទៅកាន់សេវាកម្មសំខាន់ៗផ្សេងទៀត។
ប្រភព/ព័ត៌មានបន្ថែម
- ធនាគារពិភពលោក (ឆ្នាំ 2020)។ សម្បទានសាងសង់-ធ្វើប្រតិបត្តិការ-ផ្ទេរ (BOT) និងគម្រោងរចនា-សាងសង់-ធ្វើប្រតិបត្តិការ (DBO)។ មាននៅលើគេហទំព័រ៖ https://ppp.worldbank.org/public-private-partnership/agreements/concessions-bots-dbos
- Thomson Reuters (2024)។ សម្បទាន។ មាននៅលើគេហទំព័រ៖ https://content.next.westlaw.com/Glossary/PracticalLaw/I1c635e3fef2811e28578f7ccc38dcbee?transitionType=Default&contextData=(sc.Default)
- ADB (n.d.)។ សៀវភៅណែនាំភាពជាដៃគូរវាងវិស័យសាធារណៈនិងឯកជន។ មាននៅលើគេហទំព័រ៖ https://www.adb.org/sites/default/files/institutional-document/31484/public-private-partnership.pdf
- PPIAF (2008)។ តើសម្បទានដីតំបន់ត្រូវបានបោះបង់ចោលរួចរាល់សម្រាប់ការត្រលប់មកវិញដែរឬទេ? មាននៅលើគេហទំព័រ៖ https://www.ppiaf.org/sites/default/files/documents/2008-01/Gridlines-32-Brownfield_20Concessions_20-_20JLeigland.pdf